سڵاوتان لێ بێ شەوی هەموو لایەک باش ئەم
فەرهەنگی ژین، وشەدانی کوردی- کوردی.
بەڕێزان لە ناوچەی هەورامان وەک هاوواتا ( مترادف) لەگەڵ "گیا"دا "گژ "یش دێت و دەڵێین : "گژوگیا" وەک چۆن دەڵێین: "دەر و دەشت "یــا " کەژ و کێو" یـــا "چۆڵ و هۆڵ " یـــــا "تەق و رق " یـــا... ئایا لە ناوچەکانی ئێوەش ئەم دەستەواژە هەیە؟ و بە بۆچوونی ئێوە گژ لێرەدا…
سڵاوتان لێ بێ:
شەوی هەموو لایەک باش.
ئەم وشە دوانەیە بە هەردووک شێوازی گژوگیا و هەم گیاوگژ بەکاردێت.
گژ لەوانەیە شێوە کۆنە ڕەسەنەکەی "قژ" بێ کە ئێمە بەکارتێکەری عارەبەوە گ ‌ـ مان بۆ ق گۆڕی بێ.
گژ یان قژ دەتوانێ زۆر واتای بێ و لەوانەیە هەموویان بۆ جووت بوونی لەگەڵ وشەی گیا شیاوبن:
موو ئاڵۆزكاو، مووی‌ تێكه‌ڵاو، گژ، قژ، گژن،گژنه‌سه‌ره‌، سه‌رقژن
پادار، کۆته‌ره‌، کۆته‌ره‌دار، قۆته‌ره‌، قوتوومه‌، قه‌د، ناوقه‌د، گژ، کۆلکه‌ دار ئه‌و به‌شه‌ له‌ دار، له‌ زه‌وییه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ جێ‌لک، ساقه‌تی سه‌ره‌کی دار به‌بێ ریشه‌ و لق و گه‌ڵا
خاو، بێ‌‌هێز، بێ‌‌تاقه‌ت، لاواز، بێحاڵ، گژ، ته‌پ، ته‌وه‌زه‌ل، له‌شگران، دێرخێز، دێراخیز، سس، سست
شتی گیڤ، گژاچوون
بەگژاچوون
(ف. هەژیر و هەنبانە و خاڵ)

ناردنی: هەژار حوسەین زادە

https://t.me/farhangijin
بەڕێزان لە ناوچەی هەورامان وەک هاوواتا مترادف لەگەڵ
بەڕێزان لە ناوچەی هەورامان وەک هاوواتا ( مترادف) لەگەڵ "گیا"دا "گژ "یش دێت و دەڵێین : "گژوگیا" وەک چۆن دەڵێین: "دەر و دەشت "یــا " کەژ و کێو" یـــا "چۆڵ و هۆڵ " یـــــا "تەق و رق " یـــا... ئایا لە ناوچەکانی ئێوەش ئەم دەستەواژە هەیە؟
و بە بۆچوونی ئێوە گژ لێرەدا بەچ مانایە دێت،
تـــــــــــکایە زانیاری ئاراستە کەن🙏

ناردنی: ئەنوەر وەلیدبەگی


https://t.me/farhangijin
ک وەکوو زمانی کوردی لە کاناڵی هەوارگەی هەژار
وەکوو زمانی #کوردی 💛

لە کاناڵی (هەوارگەی هەژار) وەرگیراوە.

https://t.me/farhangijin
داری بی پێنج تایەفەن لازم نییە ناویان ببەم
فەرهەنگی ژین، وشەدانی کوردی- کوردی.
📸 ٢٠١ #داربەڕوو(٢) : #بەڕوو #گزگل #قجە #پاڵەوان #قجی #تووسقڵ #مازوو #بەرەگەڵا . [ئەم وێنەیە وەک لە ژێرەوەی دەبینرێ کاری شاعیری بەڕێز #کامیل_یاغیانی یە.] . . 👈 هەر ناو و دەستەواژەیەک لەم وێنەیەدایە ڕەنگە لەم ناوچەوە بۆ ئەو ناوچە، وشەی جیاجیای هەبێت. لە کاناڵی(…
داری بی، پێنج تایەفەن، لازم نییە ناویان ببەم
خاوەنی سی و نۆ بەری خاوەن ڕەواجە مازوودار

گزگل و خڕنووک و مازوو، پانکە و سیچکە و کەڵنج
پۆزەخووگە و هەمزەئاغا، هەوربردوو و شاخدار

بەرگەڵا و تسقل و سەوزاڵی و نیسکە و گرێ
کارگ و قژگە و دەمووکە، سێفەڵووکەی ئاودار

جەوت و شۆکە، زۆڵەک و شینکە و بەڕوو هەژگ و گەڵا
هەم گەزۆ و زووخاڵ و پیفوو، چاکترینیان بارەدار

قانعی کاسب نییە، بۆیە کەمی لێ زانیوە!
بۆ ئەوانی تر بپرسە لای پیاوی کاسبکار

قانع > باخچەی کوردستان > سوودی وڵاتم


https://t.me/farhangijin
٢٠١ داربەڕوو ٢ بەڕوو گزگل قجە پاڵەوان قجی
📸 ٢٠١

#داربەڕوو(٢) : #بەڕوو #گزگل #قجە #پاڵەوان #قجی #تووسقڵ #مازوو #بەرەگەڵا
.
[ئەم وێنەیە وەک لە ژێرەوەی دەبینرێ کاری شاعیری بەڕێز #کامیل_یاغیانی یە.]
.

.
👈 هەر ناو و دەستەواژەیەک لەم وێنەیەدایە ڕەنگە لەم ناوچەوە بۆ ئەو ناوچە، وشەی جیاجیای هەبێت.

لە کاناڵی( وێنەزمانی کوردی) وەرگیراوە


https://t.me/farhangijin
ڕووناکی دەچێنم لە دڵی پەنجەرەکانا ھاواری بەیانم لە
Forwarded from ئەمین گەردیگلانی
ڕووناکی دەچێنم لە دڵی پەنجەرەکانا
ھاواری بەیانم لە ھەموو حەنجەرەکانا
تاڵێ لە گزنگی شەبەقی ڕۆژم، ئەناسم
ئەدگاری شەوی ڕەش لە نیگای سێبەرەکانا

🌺🌿🌺🌿🌺🌿🌺

هەموو ئازیزانی ئەدەبدۆست و خاوەن هەست بانگهێشتن دەکەین بۆ کاناڵی تایبەتی شێعر و بەرهەمەکانی

ئەمین گەردیگلانی

👇👇👇👇👇👇👇👇
🆔 @amingardiglani
🆔 https://t.me/amingardiglani
🆔 https://t.me/amingardiglani
پەتیخوازیی زمانی لەمێژە ڕەوتێک لە نێو نووسینی کوردیدا
پەتیخوازیی زمانی

لەمێژە ڕەوتێک لە نێو نووسینی کوردیدا هەیە بە نیازە زمانی کوردی لەهەرچی وشەی بێگانەیە بژار بکرێت. دیارە ئەو کارە بەنیازی چاکی خزمەت کردنی زمانی شیرینی کوردی دەکرێت بەڵام وەک گوتراوە:قسەیەکی هەقە و ناهەقی لێ دەکەوێتەوە و زیان لە زمانی کوردی دەدات.چونکوو لەسەرێکەوە ئەو کارە پێچەوانەی ئاراستەی پەرەستاندن و گشەکردنی زمانە و ئەو وشە بێگانانەی هاتوونەتە نێو کوردی،زۆربەیان وا تواونەتەوە، وەکوو وشەی کوردییان لێ بەسەرهاتووە و هەموو کورد تێیان دەگات، لە لایەکی دیکەشەوە هەر زمانێک کارلێککردنی دەگەڵ زمانانی دێکەدا نەهێڵرێت،وشک هەڵدێت و بەرەو کزی و لاوازی دەچێت.لە ڕوانگەی زمانناسییەوە ئەوەندە پێویست نییە زمانێک پەتی بکرێتەوە چونکوو لە جیهاندا هیچ زمانێکی زیندوو نابینین کە ۱۰۰ لە ۱۰۰ وشەکانی پەتی بن. زمانی پەتی و دەسنەخواردوو زمانێکی دواکەوتووە و پانتای بەرتەسکترە. پەتیگرایی نەتەنیا بە مانای پاراستنی ڕەسانایەتی نییە بەڵکوو بە مانای ئەوەیە کە ئەم زمانە پێوەندی لەگەڵ جیهانی دەرەوە نەبووە.بۆ نموونە:
⚪️لە ۹۹۰۳ وشەی زمانی ڕۆمانی ۳۵۶۶ وشەی بیانین.
⚪️لە ۵۱۴۰ وشەی ڕۆمانی ۴۷۱۰ وشەی لە زمانی یوونانی و ڕومانی و تورکییەوە وەرگیراوە.
⚪️فارسی ۶۰ لە ۱۰۰ لە عەرەبی و زمانەکانی دیکەوە وەرگیراوە
⚪️۵۰ لە ۱۰۰ وشەکانی ئینگلیزی لە ژرمەنی و لاتینیەوە و.... وەرگیراوە
کەچی هەموو ئەم زمانانە لە جیهاندا وەک زمانێکی سەربەخۆ ناسراون و لە هەموو بوارێکدا توانایی و ئامادە بوونێکی تەواویان هەیە.
ئەگەر سەدان وشە لە زمانەکانی تر وەربگرین ، زیانی بەقەد قەرزکردنی یەک واچی زمانی بێگانە نییە. بۆ نموونە دەنگەکانی (g) و (tʃ) لە زاراوەی کوردی نێوەراست بە تایبەت موکریانی وەک دەبڕینێکی تورکی دەچێت کە بە ڕوونی دیارە کاریگەری زمانی تورکی ئەم جۆر بێژەکردنەی سەپاندووەتە سەر کوردی موکریاندا. زانستی دەنگناسی و واچناسی مێژوویی دەڵێت: ئەم جۆر دەنگانە لە بنەماڵەی زمانی عەرەبی(سامی) و تورکییەوە وەرگیراون و بوون بە بەشێک لە دەنگ یا ئەلفبێی زمانی کوردی.دەنگی (q) و دەنگی(tʃ) لەو تیپە بێگانەیەی کە هاتوونەتە ناو زمانی کوردیەوە. بەڵام دەنگ (tʃ) تورکی و بێژەکردنی (g) تەنیا تایبەت بە ناوچەی موکریانە. وەرگرتنی وشەی بێگانە بەقەد وەرگرتنی دەنگی و واچی ئەوەندە گرینگ نییە چونکوو وشەی وەرگیراو لە زمانی بێگانەوە تەنیا بۆ یەک مەبەست و مانا بەکار دێت. لەلایەکی‌تره‌وه ئەکەری سەرەکی وشە گواستنەوەی واتایە و ڕەنگە دوای ماوەیەکی کەم تا زۆر، ئەو وشەیە نەتوانێت لەو زمانەدا دەورێکی ئەوتۆ بگێڕێ و بەرەبەرە بچێتەوە ئەرشیڤەکانەوە و لە نێو بچێت. ڕوانین و ڕوانگەی دەمارگرژانە لە بواری قەرزکردنی وشە بۆ زمان، هیچ ئەنجامیکی نییە، جیا لەوەی کە دەرەفەتی هاوچەرخ بوون لە زمان دەگرێتەوە.بەڵام وەرگرتنی واچی و دەنگی لەگەڵ هەزاران وشە تێکەڵ دەبێت و فۆرمی ئاسایی زمان تووشی گۆڕان دەکات.



عادڵ موحمەدی

ناردنی:serbeti22
https://t.me/farhangijin
خودایا ئەم هەموو چین ە چین ئەم هەموو
خودایا ئەم هەموو "چین"ە چین؟
ئەم هەموو "تەناسوب" و "جیناس"ی "تەرکیب" و "لاحیق" و "تەواو" و "حوسنی تەعلیل" و "یەکێتیی مەعنا" و "تیباق" و "تەرادوف"ە لە تاکەشیعرێکدا چۆن کۆ بوونەتەوە؟
ئەم هەموو ناسکی و هەست و سۆز و وردبینی و ڕازاندنەوەی وشەیە چۆن دەتوانن لە دەروونێکەوە هەڵبقوڵێن؟
ئەم هەموو جوانکارییە چین!!!؟؟؟
***
خەتات فەرموو کە خۆشە چین و ماچین

خەتات فەرموو کە خۆشە چین و ماچین
کە ناچین، لێرە خۆشەچینی ماچین
برۆت ھەر چین و پەرچەم چین لەسەر چین
ئەمەندە چینە، قوربان، پێم بڵێ چین؟!
شکافێکە کڵافەی نافی زوڵفت
دەڕێژێ میسک و عەنبەر لێرە تا چین
لەسەر بەرگی گوڵێکی باغی حوسنت
ھەزار، گوڵچینی بێبەرگ و نەواچین!
ئەتۆ میھری و مەھڕوویان ستارەن
لە خزمەت شەوقی تۆدا شەوچرا چین؟!
ھەموو زەڕڕاتی میھری ڕووتە با قین
خودامان بۆ بەقایە لێرە لاچین!
بڵێ نالی بە ئەربابی وەفا: بێن
ھەموو موحتاجی خاک و بێڵ و پاچین

حەزرەتی نالی


ناردنی: دیاکۆ هاشمی

https://t.me/farhangijin
ئەجەل وشەی ئەجەل ئێمە بە هەڵە بە وادە
فەرهەنگی ژین، وشەدانی کوردی- کوردی.
https://t.me/farhangijin
ئەجەل

٭ وشەی (ئەجەل)؛ ئێمە بە هەڵە بە [وادە(وقت)ی مەرگ] تێی گەیشتووین. ((کابرا ئەجەلی هاتووە)) دەنا (ئەجەل)؛ خۆی بە مانای (کات) دێت و هەمان وشەی (جەل، جار)ە و پێشگری پێوەیە. دە ساڵە باسی ئەو پێشگرە دەکەم بۆ نموونە (دین - ئادین) بووە بە (ئایین). (کام، کاو، گام، گاڤ - ئاکام) (خڕە، قڕە، قەرە - ئاخر)
ئەجەلی دوو مانگە نەمدیوە
وشەکە بە زۆر شێوەی تر هەیە لە زمانی کوردییدا. بەشی سوکنایی دڵ؛ هەندێک دەنووسم:
(چەل، چەلە، جەل، جار، جال (مجال)، چەر، چار، گل، قل، گەڕ، کەڕ(کەڕەت)، هەڕ (هەڕەت)، هەل، هول، (مەهل، مهلت) حەل (محەل)، حاڵ، بار، باڵ، پیل، بەر، بەرە، بەرگە، بەرگەهـ، بوار، وەر، وار، نۆر، نۆرە، ڕا، سەر، سووڕ، زەڕب، دار، دال، دەر، دەرب، دەرف (دەرفەت، ظرف)، دەلیڤ، لیف،....)
وا نەزانن ئەمە هەموو وشەکانن؛ بەڵکوو نزیکەی نیوەی وشەکانە!
پێم وایە لە بنەڕەتدا وشەکان پیتی (ر/ل)یان پێوە نەبووە و دواتر بۆیان درووست بووە.
جا - جار
ئەمجا: ئەمجار
گا، گاهـ - گەڕ، گل
دا، تا، تاڤ - دال، دەر، دەور
سا، سات - سەر، سووڕ
کا، کام، کاو، کات - کەڕ، کەڕەت،...

وشەی (پیل) مانای (فێڵ، لیپ)یش دەدات، بنەمای وشەی (پیلان)ە.
لە زمانی کوردییدا پیلان؛ پێشی دەوترێت (چەل)!

کەوایە وشەی (حاڵوباڵ) ڕێک وەکوو وشەی (بارودۆخ)ە و هەردوو بەشی وشەکە؛ واتادارن
حاڵ، حال، حەل
+ چیم حەل کتێبەکەم بۆ دەگێڕیتەوە؟
بەیانیی ئیم حەلانە

نازانم بۆچی چی بووە بە چیم! بڵێی وەک وشەی کام نەبێت؟

وشەی چەل؛ لە وشەی (چەلەحانێ)دا هەیە: (قسەکردن بێ نۆرەدانی یەکتر)
وشەی (چەر) بنەمای وشەی (چەرخ)ە.
وشەی (چەر، گەڕ) مانای (سووڕ، خول، دەور، دۆر، گێڵ) دەدات.
وشەی (چەر) پاشگری چووەتە سەر و بووەتە وشەیەکی داڕێژراو: (چەرخ) دوایە کورت بووەتەوە بۆ چاخ/چاغ، جووغ، جووخ، چەق، جووق،
هەروەها هەمان وشەی (چەرخ)ە کە بووە بە (جەرگ/ە)
((جەرگەی بەهارە))
(جەرگە) مانای (ناوەندی کات)ی بۆ درووست بووە.
جەرگەی پاییز: ناوەڕاستی پاییز.
لەمەوە وشەی (جەرگە) بە مانای ناوەڕاست، ناوەند شکاوەتەوە!
((لە جەرگەی بازاڕدا چاوەڕێتم))

دیسا وشەی جەرگە، گۆڕاوە بە جەنگە، تەنگە
((لە جەنگەی ڕاودا؛ گووی دێت))
((تەنگەی بانی شێوان هاتووەتەوە ماڵەوە))
دان: دانگ، تەنگ، تەنگە

هاوشێوەی ئەوە؛ وشەی (تاو، دەم، دەو: کات) پاشگری چووەتە سەر و بووە بە (دۆخ)، ئەوە هەر وشەی (دۆخ)ە کە بووە بە توغیان، تۆغیان، دۆخیان، دۆخیانەت.
((توغیانی ژنهێنانی هاتووە))
((دۆخیانی ئێوارەیە: دەمەدەمی ئێوارەیە))
وشەی دەم، بنەڕەتی وشەی (تەمەن، زەمەن)ە. وەک چۆن وشەی کات بنەمای وشەی (گێتیی)ە.
چونکە بنەڕەتی زۆرینەی وشەکان کە واتای کات دەدەن؛ واتای شوێنینیش دەدەن.
زۆ نموونە (جا، گا) هەم واتای شوێنە هەمیش کات!
وشەی سووڕ؛یش پاشگری چووەتە سەر و بووە بە سۆراخ

ئەو وشانەی سەرەوە واتایان ترازاوە بۆ واتای (دانە)، (کوت، کوتان)، (ناوەوە)، (کوڵ، جۆش) (بڕ، ئەندازە)، (سووڕ، گەردان)

بۆ نموونە وشەی (دەفع، دەفعە) کە واتای (پاڵ، بۆق، دەڵەک)ە لە بنەڕەتدا مانای (جار) دەدات و لە وشەی (دەف، دەڤ، تاڤ: کات)ەوە درووست بووە.
نموونەی تر، (کات -کوت) (کوتوپڕ)، (زەڕب -، زەڕف)
لەبەر درێژدادڕیی؛ لە سەری ناڕۆم.


ناردنی: هاوڕێ جەلال

https://t.me/farhangijin

3649838

Каналов

177780938

Сообщений